ЯГААН ЭДИЙН ЗАСГИЙН ТУХАЙ

Бэлгийн цөөнхийн асуудал эдийн засагчийн нүдээр

Oсоржамаа гэдэг хүүхдийн тухай асуудал сошиал ертөнцөд хүчтэй маргаан дэгдээж байна. Зарим нь түүнийг зүгээр л бэлгийн цөөнх чиг баримжаатай нэгэн тул зөнгөөр нь орхи гэж байхад нөгөө хэсэг нь сэтгэцийн өвчтэй гэх мэтээр гоочлон дээрэлхэж түүнийгээ бахдал болгон постолж байх юм. Осоржамаа үнэндээ хэн болох нь надад огтоос хамаагүй бөгөөд ямар нэг байдлаар дүгнэх гэсэнгүй. Гагцхүү олон нийтийн анхааралд байгаа цөөнхийг ялгаварлан гадуурхах асуудлыг нийгэм, соёл, ёс зүйн үүднээс бус цэвэр эдийн засагчийн нүдээр харснаа хуваалцаж байна.

Оршил болгон хэлэхэд эдийн засгийн ухааныг амьдралаас хол хөндий, хийсвэр загвар, томъёо зэрэгт баригдсан уйтгартай ажил гэж хүмүүс ойлгох нь бий. Үнэн хэрэгтээ энэ бол байгаль, нийгмийн шинжлэх ухааны аль алиных нь шинж чанарыг хамарсан судалгааны өргөн талбар тул өдөр тутмын алив бүх асуудлыг эдийн засгийн үүднээс харж чадах аваас тун сонирхолтой, сэтгэл татам шинжлэх ухаан билээ.

Микро түвшинд
Лесби, гомо, бисексуал, трансжендер буюу ЛГБТ байх нь сонголт уу эсвэл төрөлхийн үү гэдэг маргаантай асуултад эдийн засагчид энэ бол сонголт биш гэж хариулахаар юм байна. Учир нь эдийн засгийн анализийн нэг үндсэн таамаглал болох ухаалаг (рациоаналь) хандлага талаас авч үзвэл ийм сонголтын төлөөс нь хүртэх (хэрэв байдаг бол) үр ашгаасаа хавьгүй илүү ноцтой тул өөрийн хүслээр ийм рациональ бус сонголт хийх хүн тийм олонгүй байх.

Ердийн бус бэлгийн хандлагатай хүмүүс бага наснаасаа эхлэн сургуулийн орчинд дээрэлхүүлж, гэр бүлдээ ад үзэгдэж, ажлын байранд ялгаварлан гадуурхагддаг тул энэ бүхнийг тэсч гарч боловсрол эзэмшиж ажил мэргэжлээрээ амжилтанд хүрэх хүнд байдаг. Үүний үр дүнд онцгой авъяас чадвартай ч байж болох эдгээр хүмүүс ядуурлын эгнээнд шилждэг тухай цөөнгүй судалгаанууд байна. Монголд 2014 онд Ц.Отгонбаатар нарын хийсэн “ЛГБТ хүмүүсийн ядуурлын судалгаа”-нд дурдсанаар улсын нийт ажилгүйдлийн түвшин 7.8% байхад бэлгийн цөөнх хүмүүсийн ажилгүйдэл 10.4% буюу бараг 3 нэгжээр илүү гэжээ. Иймээс тэд бэлгийн чиг хандлагаа ихэвчлэн нууцалдаг бөгөөд ил гаргах юм бол ажилгүй болох аюул бүр илүү нэмэгдэж улмаар ядууралд унах магадал 2 дахин нэмэгддэг байх нь. (Ц.Отгонбаатар нар, 2014)   Том Хэнксийн Оскарын шагнал авсан “Филаделфиа” кинонд гялалзтал дэвшиж явсан өмгөөлөгч залууг дох-той, гомо гэдгийг мэдмэгцээ компани нь нүүр буруулж үүний эсрэг хууль болон сэтгэл зүйн тулаан хийж байгаа тухай гардаг. 90-ээд оны эхэн үеийн Америкийн энэ нөхцөл байдал олон улсад одоо ч байдаг.

Гэтэл иймэрхүү ялгаварлан гадуурхалтаас ажил олгочид буюу компаниуд ч үнэндээ хожихгүй харин ч боломжоо алдаж байдаг ажээ. “Open For Business” нэртэй дэлхийн хамаг том корпорациудыг эгнээндээ багтаасан холбооны тайлангаас үзэхэд зөвхөн үзэл бодол, шашин шүтлэг, арьс өнгө төдийгүй бэлгийн янз бүрийн хандлагатай ажиллагсдад эрх тэгш боломж олгож диферсификаци хийсэн компаниуд илүү амжилтанд хүрч байна. АНУ-ын хамгийн том 20 компанийг авч үзэхэд 14 нь ажлын байран дээрх ЛГБТ хүмүүсийн тэгш байдлыг үнэлдэг Корпорацийн Тэгш байдлын Индексээр (CEI) 100 оноо авчээ.

Тэр бүү хэл ийм олон талт байдал нь хөрөнгийн зах зээл дээр ч үр дүнгээ өгч байгаа гэнэ. Дээр дурдсан ЛГБТ тэгш байдлын индексээр хамгийн өндөр үнэлгээтэй компаниудад хийсэн 10,000 долларын хөрөнгө оруулалтын үнэ цэнэ 2004-2014 онд 41,155 болж өсч байхад зах зээлийн дундаж буюу S&P 500 индексийн компаниудад хийсэн ижил хөрөнгө оруулалт түүнээс 2 дахин бага буюу 20,425 доллараар хэмжигджээ. (John Miller, 2015)

Цөөнхийн эрх тэгш байдлыг хангах нь компаниудын хувьд авъяас чадвартай ажилтнуудыг татах, тогтоон барих хөшүүрэг болохын зэрэгцээ компанийн нийгмийн хариуцлагын нэг том үзүүлэлт болж корпорацийн имижийг бүрдүүлдэг байх нь. Хэрэв Аpple энэ талаар хуучинсаг хандлагатай байсан бол ийм бүтээлчээр шинийг санаачлагч байж чадахгүй байсан гэж тус компанийн Гүйцэтгэх захирал, нээлттэй гей Тим Күүк хэлсэн байх юм. Мөн сонирхуулахад дэлхий даяар 200,000 гаруй ажилтантай Sturback’s-ийн нэгэн томоохон хөрөнгө оруулагч тус компани гомо нарыг хэт дэмжиж байгаа тухай гомдоллоход Гүйцэтгэх захирал Ховард Шулц “тэгвэл хувьцаагаа зарчихаач” гэж хариулж байжээ.

Макро түвшинд
Эдийн засгийн тулгын гурван чулууны нэг нь хүмүн капитал учир ялгаварлан гадуурхах явдал нь тухайн хувь хүн, компанийн буюу микро түвшинд төдийгүй макро түвшинд хохиролтой байдаг байх нь. Дээр дурьдсан хувь хүмүүсийн ажилгүйдлийн эрсдэл нь макро түвшинд ядуурал, чадалтай ажилтнаа алдах компанийн эрсдэл нь “оюуны дайжилт” болж тусна.

Үүнээс гадна нийгмийн энэ бүлгийг ялгаарлан гадуурхаж эдийн засгийн потенциалыг нь үл ашигласнаас үүдэх алдагдсан боломж чамгүй өндөр бололтой. Дэлхийн банкнаас Энэтхэгт явуулсан судалгаагаар тус улс бэлгийн цөөнхөө ялгаварлан гадуурхснаас үүдэх алдагдал нь ойролцоогоор 32 тэрбум доллар буюу тус улсын ДНБ-ий 2 хувьтай дүйнэ гэжээ. (Badget, 2014) Манай улсын хувьд ийм судалгаа байхгүй бөгөөд ЛГБТ хүмүүсийн эзлэх хувь ч Энэтхэгээс ямар байдгийг мэдэхгүй тул харьцуулж болохгүй байна.

Нэг зүйл тодорхой байгаа нь улс орнуудын эдийн засгийн хөгжил, хүний эрхийн үзүүлэлт түүн дотроо бэлгийн цөөнхийн эрхийн байдал хоёр шууд хамааралтай байгааг эмпирик судалгаанууд харуулж байна. Гэхдээ эдийн засгийн хувьд хөгжингүй орнууд ЛГБТ эрхийг илүү хамгаалж байна уу эсвэл тэдний эрхийг хамгаалах нь эдийн засагтаа эергээр нөлөөлж байна уу гэдгийг энэ төрлийн судалгаа шууд хэлэхгүй. Ямартай ч Калифорнийн их сургуулийн багийн хийсэн судалгаанд хөгжиж буй 39 орныг сонгон авч нэг хүнд ногдох ДНБ-ийг нь ЛГБ эрхийн индекс болон Трансжендер эрхийн индекстэй нь харьцуулахад хүчтэй корреляци буюу шууд хамаарал байна гэж дүгнэсэн байна. Түүнчлэн уг судалгаанд бэлгийн цөөнхийн асуудлаар нэг үзүүлэлт сайжрахад нэг хүнд ногдох ДНБ 1400 доллараар нэмэгдэж байна гэжээ.  (UC Law School, 2014)

By A.Batpurev, a straight economist

Ашигласан эх сурвалж
Ц.Отгонбаатар нар. (2014). LGBT Poverty study in Mongolia. UNDP.
Badget, M. L. (2014). The economic cost of stigma and excursion of LGBT: A case study of India. World Bank.
John Miller, L. P. (2015). The economic and business case for LGB&T inclusion. Open For Business. Open For Business.
UC Law School. (2014). The relationship between LGBT inclusion and Economic development: An analysis of emerging economies. Univesrity of California Law School. University of California & USAID.

31 responses to “ЯГААН ЭДИЙН ЗАСГИЙН ТУХАЙ”

  1. Сайн байна уу. Таны пост таалагдлаа. Гэхдээ бэлгийн чиг баримжаа гэдэг үг ашиглаасай гэж хүсэж байна. Хандлага гэдэг үг нь өөрчлөгддөг, сонгож болдог гэсэн утга агуулдаг учир баримжаа гэдэг үг утгын хувьд илүү оновчтой. Мөн гомо биш гей, лесбиян гэх нэр томъёог ашиглаарай. Баярлалаа

  2. Help to makeEven worse this impression, always cash your tickets out immediatelyin a flashroutinelycorrectas soon as possiblerightasapswiftly. Claretta Lamond Humbert

  3. Awesome! Its really amazing article, I have got much clear idea on the topic of from this post. Uta Sigismundo Gunilla Madelon Jephthah Casteel

  4. When I initially commented I clicked the -Alert me when brand-new remarks are included- checkbox and now each time a comment is added I get four emails with the very same comment. Is there any way you can eliminate me from that solution? Many thanks! Alvina Gerald Koziarz

  5. Some truly terrific work on behalf of the owner of this internet site, dead great subject matter. Maisie Alexei Tecla

  6. I blog quite often and I seriously thank you for your information. The article has really peaked my interest. I will take a note of your blog and keep checking for new details about once a week. I opted in for your RSS feed too. Melisenda Tannie Kizzie

  7. I?d need to contact you below. Which is not something I normally do! I delight in checking out an article that will certainly make people think. Also, thanks for allowing me to comment! Lisabeth Godfry Blanka

  8. Hello There. I found your blog using msn. This is a really well written article. Jacqueline Dino Harmon

  9. whoah this blog is excellent i love reading your posts. Keep up the great work! You know, lots of people are hunting around for this info, you could aid them greatly. Saloma Julie Kassia

  10. Greetings! Very helpful advice in this particular post! It is the little changes that make the most significant changes. Thanks a lot for sharing! Lynnett Kristofer Rudelson

  11. Great blog right here! Also your website rather a lot up fast! What host are you the use of? Can I am getting your associate hyperlink on your host? I wish my site loaded up as quickly as yours lol Aleda Hobey Shererd

  12. thanks a lot a good deal this site is usually proper plus casual Marja Delmore Ballou

  13. Mazal tov! Mazal tov! Thanks for letting us share in the simcha virtually. Gwenni Haily April

  14. As I site possessor I believe the content matter here is rattling great , appreciate it for your hard work. Phebe Parrnell Bodkin

  15. I was pretty pleased to uncover this great site. I wanted to thank you for your time for this particularly fantastic read!! I definitely liked every part of it and I have you book marked to see new things in your website. Dru Nicola Britte

  16. Curabitur sit amet mauris. Morbi in dui quis est pulvinar ullamcorper. Nulla facilisi. Integer lacinia sollicitudin massa. Cras metus. Lily Melvin Amaris

  17. Hi there. I discovered your website by the use of Google whilst looking for a related topic, your web site got here up. It seems great. I have bookmarked it in my google bookmarks to come back then. Alis Troy Bail

  18. I think the problem for me is the energistically benchmark focused growth strategies via superior supply chains. Compellingly reintermediate mission-critical potentialities whereas cross functional scenarios. Phosfluorescently re-engineer distributed processes without standardized supply chains. Quickly initiate efficient initiatives without wireless web services. Interactively underwhelm turnkey initiatives before high-payoff relationships. Perrine Arel Anthia

  19. I truly appreciate this post. I have been looking all over for this! Thank goodness I found it on Bing. You have made my day! Thank you again! Scarlett Harman Salot

  20. Useful information. Lucky me I found your website by chance, and I am stunned why this accident did not happened in advance! I bookmarked it.| Karlene Bev Delora

  21. There is certainly a great deal to learn about this subject. Ursa Vail Tiffany

  22. I am genuinely grateful to the owner of this site who has shared this enormous paragraph at at this place. Nanette Avigdor Wavell

  23. below youll obtain the link to some sites that we think you should visit Devan Ahmed Evslin

  24. Very well researched article! thanks for sharing the great info. Cherida Brockie Salomone

  25. Mi-a disparut rankul de Global dupa Arena si acum am silver 3 sau 2 Thea Amery Gershom

  26. I could not refrain from commenting. Exceptionally well written. Annora Trefor Bisset

  27. There is certainly a great deal to find out about this topic. I really like all of the points you have made. Corry Jamey Trevah

  28. I was pretty pleased to discover this website. I want to to thank you for your time due to this fantastic read!! I definitely savored every little bit of it and I have you book-marked to look at new things on your web site. Marita Frasier Gare

  29. I think you have observed some very interesting points , thanks for the post. Papagena Rafferty Haland

  30. Excellent blog here! Also your website loads up fast! Gloria Eberhard Flessel

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s